تأسيس: 14 مرداد 1392 ـ  در نخستين کنگرهء سکولار های ايران  -همزمان با 107 مين سالگرد مشروطه 

 خانه   |   آرشيو کلی مقالات   |   فهرست نويسندگان  |   آرشيو روزانهء صفحهء اول سايت    |    جستجو  |    گنجينهء سکولاريسم نو

6 دی ماه 1396 ـ  27 دسامبر 2017

پس‌لرزه‌های سیاسی زمین‌لرزه‌ها در ایران

طاهر خلجانی

زلزله و عیان شدن بیشتر نابسامانی

سالهاست از زلزله بزرگ پایتخت صحبت می‌شود. انسان هنوز از نظر علمی امکان پیش‌بینی زلزله را ندارد اما بر مبنای ثبت تاریخ و مطالعات زمین‌شناسی گمان می‌رود که در منطقه تهران حدود هر 158 سال یک لرزه اتفاق می‌افتد. آخرین زمین‌لرزه بزرگ در تهران 7.2 ریشتر قدرت داشته است.ه

چند روز پیش زلزله ملارد، تهران را لرزاند. مردم از ترس مرگ و وقوع یک زلزله بزرگ‌تر به خیابان ریختند و خیلی زود فهمیدند که هیچ‌یک از نهادهای حکومتی و دولتی برای حوادث طبیعی و فجایع بزرگ آمادگی ندارند.ه

بعضی از مسئولان دولتی با زبان بی‌زبانی اعتراف کردند که حکومت اسلامی برای مقابله با بلایای طبیعی بزرگ برنامه‌ای جز «توکل به خدا» ندارد.ه

مردم ایران این را فهمیده‌اند، رقبای منطقه‌ای رژیم ایران و قدرتهای جهانی نیز که با دقت رویدادهای داخلی ایران را رصد می‌کنند می‌دانند که ایران به دلیل ضعف و ناکارآمدی مدیرانش بسیار آسیب‌پذیر است. حکومت اسلامی مدام تلاش می‌کند تصویر قدرتمندی از خودش به مردم ایران و دولت‌های جهان نشان بدهد اما همیشه اتفاقی می‌افتد که نابسامانی این حکومت را عریان می‌کند. زلزله‌های اخیر ایران تبدیل به یک رسوایی تمام عیار برای مدیران دولتی و حکومتی شده است.ه

زمانی کوتاه بعد از روی کار آمدن حسن روحانی، بعضی از نویسندگان مطالب سیاسی تلاش کردند عباراتی مانند «آشتی ملت با حکومت»، «ورود حکومت اسلامی به فاز تثبیت بلند مدت»، «پایان یافتن دوره نسلی که حکومت اسلامی را حکومتی رفتنی می‌پنداشت»، «هژمون شدن گفتمان انتخاباتی و اصلاحات گام‌به‌گام»، «آشتی ملی» و غیره را در ادبیات سیاسی ایران ترویج دهند.ه

در ظاهر هم به نظر می‌رسید گسست دولت و ملت با بخیه انتخابات از بین رفته است و این سوال ذهن فعالان سیاسی را به خود مشغول کرده بود که آیا حکومت اسلامی آخرین بحران‌های بزرگ خود را نیز پشت سر گذاشته و توانسته است خود را به عنوان حکومتی با دوام به جامعه جهانی و دشمنان داخلی و خارجی خود تحمیل کند؟

دولت و حامیان اش مدتی بر اسب مراد سوار بودند اما سلسله‌ای از اتفاقات مناسبات را دگرگون کرد. رویاهای بزرگی از امضای برجام در تصور مردم و مسئولین بود که خیلی زود واهی بودن آنها روشن شد. ترامپ رئیس جمهور آمریکا شد، کسی که مصمم به خروج از برجام است. فشارهای بین‌المللی برای توقف برنامه موشکی ایران شدت گرفته است، بانک های خارجی از همکاری با ایران خودداری می‌کنند، رکود اقتصادی و بیکاری ادامه دارد. پول ملی ایران همچنان ضعیف‌تر می‌شود. انتقادات داخلی و خارجی از فعالیت‌های حکومت اسلامی در سوریه و یمن بالا گرفته است. زلزله غرب ایران و حواشی پرشمار مربوط به آن خشم مردم را برانگیخته است. مردم ایران از بودجه هنگفت نهادهای بی‌فایده‌ای مانند حوزه علمیه و موسسات مذهبی تحت امر آیت‌الله‌ها دچار شوک شده‌اند. تهاجم هر روزه بنیادگرایان برای اسلامی کردن همه چیز و ایجاد محدودیت بیشتر برای زندگی مردم عادی ایران به خصوصی‌ترین مسائل زندگی مردم کشیده شده است. آخرین حلقه این زنجیره حوادث، زلزله تهران بهخ مثابه اتمام حجتی برای مردم ایران بوده است که «حکومت نه بلد است، نه می‌تواند و نه می‌خواهد که به مردم کمک کنده

فوتبال یا انقلاب؟

پرسش بالا قسمتی از یک دیالوگ است که بعد از زلزله و در ترافیک شدید خیابان‌های تهران بین سرنشینان یک خودروی پراید با سرنشینان یک خودروی گران‌قیمت آلمانی رد و بدل می‌شود.ه

بعد از زلزله غرب کشور گویی «ایران رفته روی ویبره»! «هر شب یکجا زلزله می‌آید و مردم از ترس اینکه مثل مردم کرمانشاه نمیرند به خیابان می‌ریزند و تا صبح بیرون خانه‌ها می‌مانند.»ه

در «شب های زلزله» اتفاقات عجیب و غریبی در خیابان‌‌ها می‌افتد. بعضی‌ها ‌موبایل به دست گرفته‌اند و در حال فیلمبرداری از جمعیت هستند. سرنشینان بعضی از خودروهایی که عبور می‌کنند با دست علامت پیروزی نشان می‌دهند. مشخص نیست این علامت پیروزی به چه چیزی یا چه کسی است. از نظر من فضایی شبیه به فضای خیابانهای ایران بعد از صعود تیم ملی فوتبال به جام جهانی حاکم است اما یک خانم 28 ساله مخالف این نظر است و می‌گوید: «این بیشتر شبیه به تصاویری است که زمان بچگی ما در روزهای 22 بهمن از صدا و سیما پخش می‌شد.» معتقد است که «حکومت خیابان ها را از مردم گرفته است. مردم خیابان ها را می‌خواهند و به هر بهانه‌ای سعی می‌کنند برای چند دقیقه یا چند ساعت آن را از حکومت پس بگیرند. تا وقتی حکومت با پلیس و نیروهای لباس شخصی بتوانند در خیابان ها سریع واکنش نشان بدهد مردم می‌ترسند و کاری نمی‌کنند اما اولین لحظه‌ای که مردم حس کنند که واکنش حکومت کند شده است یا نیروهایشان ترسیده‌اند مردم منفجر می‌شوند.»ه

یک خانم 37 ساله که به همراه همسر، دو کودک، و پدر و مادر خودش در حال پیاده روی به سمت یکی از پارک‌های تهران هستند می‌گوید: «خاک بر سرشان کنند. هرچی پول هست یا می‌دزدند یا می‌برند برای لبنان و سوریه. مردم کرمانشاه هنوز توی چادر هستند. سپاه و دولت به کسانی که مستاجر بوده‌اند کانکس نداده است و آنها زیر برف و باران در چادرها هستند. چرا حکومت ما اینقدر کثافته که به مردم خودش رحم نمی‌کنه؟»ه

یک پسر جوان به این خبر اشاره می‌کند که در تهران فقط 40 آمبولانس وجود دارد و اگر زلزله بیاید امکانات لازم و کافی برای کمک به مردم وجود ندارد. البته رقم درست 53 دستگاه آمبولانس است و تهران بیش از 300 دستگاه آمبولانس کم دارد. یکی از دلایل خشم مردم بعد از زلزله اخیر غرب کشور اعلام این خبر بود که از سراسر کشور 400 دستگاه آمبولانس به کربلا اعزام شده‌اند تا راهپیمایی اربعین را پوشش بدهند اما در شهرهای ایران آمبولانس کافی برای مصدومان وجود ندارد.ه

پس لرزه‌های ‌سیاسی

همانطور که به گفته مسئولان سازمان لرزه‌نگاری گسل ملارد هنوز فعال است و پس لرزه‌های ‌آن ادامه دارد؛ تبعات سیاسی زمین‌لرزه‌ها ‌نیز نه تنها ادامه دارد که در حال افزایش است.ه

دیگر همه مردم فهمیده‌اند چرا حکومت اسلامی به شدت پیگیر است که به هر طریق ممکن فیلترینگ را شدیدتر، تبادل اطلاعات با خارج ایران را گرانتر و پیام‌ رسان های تلفن ‌همراه را مسدود کند. در اوج همدردی مردم ایران با زلزله‌زدگان غرب کشور به ناگاه انتشار صحبتهای امامان جمعه و روحانیون شیعه درباره گناهکار بودن مردم زلزله زده، خشم و نفرت مردم را نسبت به مذهب، روحانیون و نظامی که از فساد و دزدی دفاع می‌کند برانگیخت. زلزله اخیر در غرب کشور ضربه‌ای مهلک به ته‌مانده اعتبار روحانیون و نمایشی تمام عیار از ناکارآمدی نظام در مدیریت کشور بود. اخبار آن نیز به سرعت در بین مردم ایران گردید و قبل از آنکه موج خبری حاصل از آن فروکش کند و فراموش شود، اطلاعات مربوط به بودجه سال 1397 بر شعله‌های این خشم افزود.ه

یک کارگر میانسال کل لایحه بودجه سال 1397 را از زبان حکومت و خطاب به مردم ایران در یک جمله خلاصه می‌کند: «این سالها که شما مردم از بدبختی مثل سگ زندگی می‌کنید ما به اسم خدا و پیغمبری داریم میلیارد، میلیارد پول مملکت را می‌خوردیم و به ریش شما می‌خندیم.» و ادامه می‌دهد «گور به گور آن خدایی بشود که می‌بیند اینها چقدر به مردم ظلم می‌کند ولی هیچ غلطی نمی‌کنده

مردم دیگر همه چیز را می‌دانند

دور روز بعد از لرزیدن تهران مردی میانسال با لباسی که ظاهرا لباس کار است در اتوبوس شرکت واحد بلند حرف می‌زند. انگار مشغول صحبت با دوست خود است ولی در واقع مخاطب خاصی ندارد. «زلزله تهران زودتر بیاد همه خلاص بشیم. می‌ریزید توی خیابون که چی؟ این زندگیه ما داریم؟ تو زلزله نمیریم بعد زلزله از گشنگی و مریضی می‌میریم. از کدوم صاحبخونه میخوای پول پیش‌‌ات را پس بگیری؟ کجا میخوای بری سر کار؟ زنده بمونیم که چی بشه؟»ه

صدایش را کمی بالاتر می‌برد و با نگاهش مسافری را که در صندلی روبه‌رویی نشسته و صورتش پوشیده از ریش است مخاطب قرار می‌دهد: «احمق اونهایی که طرفدار حکومت اسلامی هستند. فکر کردید اینها چیزیشون میشه؟ فرار می‌کنند سوئیس و کانادا. اونجا حساب بانکی دارند، خونه دارند، زن دارند، گیرین کارت دارند. شما دلتون به چی خوشه که بهشون خدمت می‌کنید؟ مردم وقتی اونها فرار کنند دستشون به اونها نمی‌رسه که؛ میان سراغ شما

آنقدر متلک می‌اندازد که به مرد روبه‌رویی بر می‌خورد و با اعتراض و به عنوان مقدمه‌ای برای دعوا می‌گوید: «به کی داری میگی این حرفها را؟ آخه من اگر کاره‌ای بودم مرض داشتم دو ساعت بشینم توی اتوبوس از اینور شهر برم اونور شهر برای چهل هزار تومن دستمزد؟ منم مثل تو کارگرم. هی نگاه می‌کنه انگار ارث باباش را طلب داره.»ه

مسافر دیگری میانجی‌گری می‌کند: «منظورش شما نیستی. آدم دارند همه جا. هر کسی حرف بزنه می‌برند سر به نیست می‌کنند. پول میدن برای آدم‌فروشی. این بنده خدا دلش پره داره به در میگه که دیوار بشنوه.»ه

خانمی از قسمت زنانه صدایش را بلند می‌کند: «هرچی دلشان می‌خواهد خبرچینی کنند. مگه فرقی داره؟ همهء مردم با این سیستم مخالف‌اند. این را دیگر همه می‌دانند. یک نفر و بیست نفر نیستند، اگر بخواهند زندانی کنند باید همه مردم ایران را زندانی کنند که الان هستیم. والا به خدا داخل اوین و بیرون اولین فرقی نداره، همه جای ایران شده زندان. یک لحظه مردم از دست اینها آرامش ندارند. دیگر گذشت آن دوران که مردم چیزی نمی‌دانستند الان هر خانه‌ای دو تا دانشجو دارد، همه تلگرام دارند. مردم دیگر همه چیز را می‌دانند.»ه

اصلاح، انقلاب یا فروپاشی خودبه‌خودی؟

یک نکتهء مهم در بین نظرات مردم ایران این است که سعی می‌کنند در هر حادثه و رویدادی امید «رفتن حکومت اسلامی» را درخود تقویت می‌کنند. «اگر خامنه‌ای بمیرد کار نظام تمام است»، «اگر تهران زلزله بیاد حکومت اسلامی خود به خود سرنگون میشه»،ه

ولی دربارهء این امید سه نظر متفاوت مطرح است. عده‌ای معتقد هستند چون مردم ایران نمی‌خواهند برای ایجاد تغییرات سیاسی و اجتماعی در کشورشان هزینه‌ای پرداخت کنند منتظر هستند تا حکومت اسلامی از راه‌های دیگری سرنگون شود.ه

گروهی دیگر بر این باور هستند که اعتراضات سال‌های 1388 و 1389 نشان داده است که مردم ایران آمادگی حضور در میدان و فعالیت را دارند اما فقدان نهادهای مدنی، نبود سازماندهی سیاسی و احکام بسیار سنگین قوهء قضائیه برای زندانی سیاسی سبب شده است مردم محتاط شده و به جای اعتراضات مستمر در کمین فرصت‌های مناسب برای اعتراض باشند.ه

دسته سوم کسانی هستند که معتقدند نظام به قدری دچار درگیری داخلی، فساد اقتصادی، شکاف طبقاتی، دشمنی‌های منطقه‌ای و فشارهای بین‌المللی شده است که مردم فروپاشی خودبه‌خودی و مرگ ناگهانی آن را نزدیک می‌پندارند بنابراین به صورت خودآگاه یا ناخودآگاه اسیر این تردید شده‌اند که حالا که حکومت اسلامی رفتنی است چرا ما (مردم) هزینه بی‌خود بدهیم و صبر نکنیم؟

یک فعال سیاسی‌ می‌گوید: «حکومت اسلامی روی گذشت زمان و فراموشی مردم حساب باز‌ می‌کند. بیشتر وقت ها جواب گرفته؛ مثل دادگاه حمله‌ کنندگان به کوی دانشگاه، مثل پرونده قتل های ‌زنجیره‌ای، مثل حصر. فعالان سیاسی، خبرنگارها و مردم یادشان می‌رود. حواس ما پرت‌ می‌شود به اتفاقات جدید… اما بعید‌ می‌دانم این بحران مشروعیت به این زودی‌ها از شدتش کم شود چون گرانی شب عید، خشک ‌سالی، بیکاری بیشتر و افزایش قیمت بنزین و گازوئیل در راه است»، «فشارهای عربستان و آمریکا بیشتر خواهد شد» و «تحریم‌های آمریکا گسترده خواهد شد.»ه

به نظر یک فعال دانشجویی «وقتی اصول‌گرای تندرویی مانند یامین‌پور، که ترویج کنندهء افکار تروریستی است، می‌گوید باید از دولت روحانی در برابر انتقادات دفاع کرد، این نشان دهندهء این است که مرز درگیری‌های داخل نظام به مرز بقا یا سرنگونی نظام نزدیک شده است.» او می‌گوید این امکان وجود دارد که نظام در اثر درگیری جناح‌های داخلی خود دچار فروپاشی شود و اضافه می‌کند: «بعضی از شخصیت ‌های سیاسی معتقدند نظام برای اینکه سرنگون نشود راهکار دیگری ندارد جز اینکه پوست ‌اندازی اساسی کند. معتدل‌ها به رهبری آقای روحانی می‌خواهند این کار بدون شورش و انقلاب اتفاق بیافتد ولی طیف رهبری و سپاه مخالف هستند. فعلاً راه‌ها بسته است ولی امیدهایی وجود دارد.»ه

یک فعال سیاسی چپگرا‌ می‌گوید نارضایتی‌های سیاسی و اقتصادی در ایران به حدی است که هر اتفاقی ممکن است برای حکومت اسلامی تبدیل به یک موضوع حاد امنیتی بشود اما «حواله دادن وظیفهء اجتماعی» به اتفاقاتی مانند مرگ خامنه‌ای یا وقوع زلزله در تهران الزاماً باعث بهبود اوضاع نمی‌شود و ممکن است اوضاع بدتر شود. او به جمله‌ای از لنین استناد‌ می‌کند: «حکومت در حال پس و پیش رفتن و تلو‌تلو خوردن است، ما باید اقدام کنیم، مرگ هر هزینه‌ای را بباد‌ می‌دهد و تأخیر در حرکت کردن، عین مرگ است» و آن را چنین شرح می‌دهد: «جمهوری‌اسلامی از اولین روز روی کار آمدن خود مشغول تلوتلو خوردن بوده است اما خود‌به‌خود زمین نخورده است. تعادل و ثبات نظام در اثر بحران‌های بین‌المللی که خودش آنها را راه انداخته است برهم خورده است اما نیاز به دستی هست که نیرو وارد کند و آن را به زمین بزند. انتظار _ بدون تلاش و فعالیت _ عمر نظام را بیشتر‌ می‌کند و خطراتی مانند حمله خارجی و کودتای سپاه را افزایش می‌دهد.»ه

یک کارشناس اقتصادی از تجربهء همکاری خودش با مجموعهء شهرداری و پیمانکاران بزرگ می‌گوید. او معتقد است «فساد سازمان ‌یافته نه می‌گذارد برای مقابله با زلزله کاری کرد و نه می‌گذارد نظام سیاسی کشور اصلاح شود. با اطلاع و اطمینان عرض می‌کنم بعد از قوهء ‌قضائیه و سازمان گمرکات، شهرداری‌ها _علی‌الخصوص شهرداری تهران_ فاسدترین نهادهای این حکومت هستند. برای مقاوم‌ سازی بناها در برابر زلزله نیاز به پول هست و شهرداری برای تهیهء بودجه‌اش از تخلفات ساختمانی در مقابل جریمه مالی چشم‌ پوشی می‌کند. این یک دور باطل است. شهرداری از کسی که سازه غیرقانونی و غیر استاندارد می‌سازد پول می‌گیرد تا با بخشی از این پول با ساختمان‌های فرسوده و غیر استاندارد مقابله کند. خود مدیران اعتراف‌ می‌کنند که 30 الی 35 درصد بافت های تازه‌ساز چون با مصالح بی‌کیفیت و به صورت غیراصولی و بدون نظارت ساخته می‌شوند از همان لحظه نخست بافت فرسوده محسوب‌ می‌شوند. آیا با این راهکار می‌توان بافت‌های فرسوده و بناهای غیر استاندارد را اصلاح کند؟ معلوم است که نمی‌تواند.ه

مدیرانی که مسئول پیشگیری و مقابله با اثرات زلزله هستند می‌گویند بازسازی و اصلاح سازه‌های چند دهه طول می‌کشد ولی ما می‌دانیم زلزله چند دهه منتظر نمی‌ماند تا ما به تدریج اوضاع را اصلاح کنیم چون سی سال دیگر سازه‌ای که الان ساخته‌ایم بافت فرسوده محسوب می‌شود. در ساختاری که به دلیل منطق درونی‌اش دچار فساد ریشه‌ای شده، راه‌حل اصلاح وضعیت از بین بردن خود آن ساختار است.»ه

یک کارمند دولت اعتقاد دارد که اگر در تهران زلزله شدید بیاید دیگری کشوری به اسم ایران وجود خارجی نخواهد داشت. او معتقد است به دلیل اذیت و آزار اهل سنت و اقوام مرز نشین توسط حکومت، احتمال تجزیه ایران فراوان است.ه

سهم مردم از زندگی

ترسناک‌ترین اظهار نظر در این گزارش مربوط است به یک مرد متاهل تقریباً 50 ساله که صبح‌ها مسافرکشی می‌کند و عصرها در بنگاه معاملات ملکی پادویی می‌کند. می‌گوید: «دیشب عجب حالی داد. بعد عمری تفریح کردیم. مردم مثل خارجی‌‌‌ها تا دم صبح توی خیابان بودند.»ه

در ایران مردمی وجود دارند که چنان به سختی زندگی می‌کنند که بیدار ماندن از ترس زلزله برایشان فرصت و امکانی برای تفریح است. عدهء معناداری از مردم در خانه مانده‌اند و به نظر می‌رسد ترس زیادی از مردن نداشته‌اند. به تعبیری دیگر باید گفت میل زیادی برای زندگی در آنها یافت نمی‌شود. در گفته‌های مردم مشاهدات عجیبی از آن چیزهایی بوده است که مردم به عنوان ارزشمند‌ترین وسایل‌شان با خود از خارنه خارج کرده‌اند. زنی که سه بسته گوشت و مرغ درون یخچال را برداشته و به خیابان آمده، کسانی که جز داروهایشان چیز ارزشمند دیگری در خانه نداشته‌اند و داستان‌های باور نکردنی دیگری در حوصله این گزارش نمی‌گنجد و این همه در حالی است که حکومت ایران سالیانه میلیاردها دلار صرف کنترل و سرکوب مردم ایران و همچنین صدور مذهب شیعه، اسلحه و موشک به کشورهای دیگر می‌کند.ه

3 دی 1396

https://www.radiozamaneh.com/373478

بازگشت به خانه